Aşırmacılık ve Önleme Yöntemleri

AŞIRMACILIK VE ÖNLEME YÖNTEMLERİ*

Tanım

Black’s Law Dictionary (1957)’e göre aşırmacılık; başka birisinin edebi kompozisyonunu veya başkasının yazdığı bölümlerin bazı kısımlarını veya kendisine ait olmayan metindeki kullanılan dilin aynısını ve düşünceleri kendi üretimiymiş gibi göstermek eylemi şeklinde tanımlanmıştır (Caspari, 1988).

Collins Concise Dictionary (1998)’ e göre aşırmacılık; Latince’deki yağmalamak, kaçırmak anlamına gelen plagiarus ve plagium kelimelerinden türemiş olup “çalma eylemi” anlamındadır. “Aşırmak fiili başka bir çalışmadan veya yazardan alarak kendine mal etmek olarak tanımlanmıştır”. Aşırmacılık kendisini sessizce, ince bir şekilde hazırlanmış ve tanınmayacak şekilde belli etmektedir (Stephens, 2009).

Hexham (2005), aşırmacılığı birine ait olan sözcüğü veya sözcükleri kendisininmiş gibi göstererek okuyucuyu aldatmaya yönelik, önceden planlanmış kasıtlı bir eylem olarak tanımlamaktadır. Akademik aşırmacılığı da, bir yazarın, yazılı bir kaynaktan alıntılama işaretleri kullanmadan, daha önce basılmış orijinal kaynağa kesin ifade ile referans vermeksizin, dört kelimeden fazla ifadeyi kendi araştırmasında aynen kullanması gibi veya araştırmasına gerekli katkıyı sağlamak için yazdığı burs-başvuru formlarında benzer hileli davranışı yapması şeklinde tanımlamaktadır.

Akademik camiada, aşırmacılık tanımında bir ortak görüş olmamasına rağmen Centre for Academic Integrity (1999, p. 4) aşırmacılık, “aklın solucanı” (Kolich, 1983, p. 145) yani “orijinallik tohumlarının yokluğunu çekmek”, ve akademik doğruluğun tüm beş temel değerini (“dürüstlük/namus, güven/itimat-emanet, adaletlilik, saygı/hürmet ve sorumluluk”) bozmak şeklinde tanımlanmıştır.

Aşırmacılığın Çeşitleri

Bilim camiasında yayın etiğine aykırı olarak tanımlanabilecek eylemler şöyle tanımlanmıştır;
-aşırma, aşırmacılık (plagiarism),
-kopyacılık (cheating),
-başka sözcüklerle anlatma (paraphrasing),
-uydurma, yalan (fabrication) ve verilerde tahrifat yapmak (falsification),
-kopya ve aşırmacılığa yardımcı olmak,
-bir kaynağa, bir veriye başkalarının da ulaşmasını engellemek,
-ortak çalışmalarda katkı koymadan yazar olarak görünme,
-yaygın bilinen/anonim bilgilerin kullanımı,
-kurallı atıf vermemek,
-kendi kendine aşırmacılık (self plagiarism) v.b.


Hexham (2005)’ın çalışmasında aşırmacılık türleri yedi ayrı başlık altında verilmiştir. Bunlar;

1. Doğrudan aşırma:Bu tür aşırma, büyük harfe çevirme, cümle yapıları değiştirildiğinde ve bir tek kelime eklenmesi veya silinmesi durumunda oluşmaktadır. İfade tarzındaki küçük değişiklik; büyük harften küçük harfe değiştirme, cümle yapısı ve diğer görünür özellikler, orijinal çalışmada verilmiş pasajın görünümünü değiştirmektedir.

2. Yeterli alıntı işaretleri veya referanslar vermeden orijinal yazarı refere ederek yapılan aşırmacılık
: Burada gerçek yazara atıf verilmiş olmasına rağmen, gerekli alıntı işaretleri ile gösterilmeksizin ve dipnotlar kullanılmaksızın orijinal metnin küçük değişikliklerle yeniden üretilmesiyle oluşan aşırmacılıktır.

3. Bir dipnot kullanılarak yapılan basit aşırmacılık
: Orijinal kaynağa bir referans verilmiştir. Fakat alıntı işaretleri, atıf için gerekli akademik kurallar ve onların kullanımı tam olarak yerine getirilmemiştir. Bu çeşit aşırmacılıkta, bazı kelimeler pasajın orijinalinden farklı görünmesi için biraz değiştirilmiştir.

4. Bir dipnotu kullanarak yapılan karışık aşırma:
Bu tür aşırma, çeşitli değişikliklerle oluşur ve bir sayfadan fazla başka sözcüklerle anlatma yapılarak, yeterli alıntı işaretleri olmayan bir dipnot kullanılmıştır. Referans içinde tam olarak alıntı yapılan sayfanın numarası yer almamasına rağmen, sonuçta bir referans verilmiştir. Bu tür aşırmacılıkta pek çok kelime ve ibareler orijinal metinden aynen alınmıştır. Başka sözcüklerle anlatım (paraphrasing) yoğun uzun tartışmalarda kullanılmıştır. Aşırmacılığın bu türünde gözlenen diğer bir teknik; cümlenin görünümünü içeriğine dokunmadan, planlı bir şekilde değiştirmeye yeltenmektir. Bu şekilde yapılan aşırmacılık daha az fark edilmektedir.

5. Asılı alıntılarla aşırma:
Burada aşıran kişi kendi yazısı içinde orijinal kaynaktan bir alıntıyı işaretlerle belirterek kullanmaya başlar, fakat alıntı işaretini kapattıktan sonra orijinal metine ait kelimeleri olduğu gibi kendi yazısında kullanmaya devam eder.

6. Başka sözcükler kullanarak yapılan aşırmacılık:
Orijinal kaynağa referans vermeden geniş kapsamlı olarak başka sözcüklerle ifade etmek, orijinal kaynağa atıf yapıldığı zaman bile, alınan materyale herhangi bir ekleme yapılmaksızın yapılan bu aşırmacılık tipini kantılamak daha zordur. Ancak bu haliyle bile o aşırmacılıktır. Kurallara uygun olarak yapılan, yani başka sözcüklerle anlatma; sadece kullanılan orijinal kaynağa doğru atıf yapıldığında ve daha sonra tartışılan materyal ile sınırlanmış, başka sözcüklerle anlatmanın olduğu zaman meydana gelmektedir.
Kabul edilebilir “başka kelimelerle açıklama” şu durumlarda yer alır:
a) Başka sözcüklerle anlatma bir yazarın çalışmasına egemen olmamalı,
b) Yazarın başka bir kişinin yazdıklarını kritik etmesine izin verdiği durumlarda “paraphrasing” yapılabilir,
c) Orijinal metindeki iddianın farklı sözcüklerle yeniden yazılması durumu.
Bir akademik makalede, bir kitap bölümünde veya bir doktora tezinde talep edildiği gibi, giriş ve kapanış sayfalarında veya kitabın kalan çoğunluk kısmında, daha önce bir yazar tarafından yazılmış bölümler başka kelimelerle yeniden yazılmış ise bu aşırmacılıktır. Diğer insanların görüşlerini derleme ve onları kendisininmiş gibi olduğu gibi kullanmak ve sunmak dürüst bir akademik davranış değildir. Hiç kimse derlenmiş düşüncelerle/fikirlerle ürettiği çalışmaların orijinal olduğu iddiasında bulunamaz.
Akademik dünyada orijinallik, başkalarnın görüşleri üzerinde orijinal düşünce üretmeyi ve eleştirmeyi gerekli kılar. Akademik özgünlük başkalarının yaptıkları üzerinde önemsiz tekrarlamalar yapmak veya boş anlamsız yorumlar yapmak değildir. Sadece bir yazarın önemli orijinal görüşlerini kişinin kendi araştırması içine ilave etmesi, aşırmacılıktan biraz farklı olarak ele alınan ve çoğunlukla da doğru bulunan, başka sözcüklerle ifade etmek yöntemidir.

7. Kendi kendine aşırmacılık ve yeniden sahtekarlık:
Amerikan yasalarına göre birisinin kendisinden çalması imkansızdır. Bu nedenle, aşırmacılık bir tür hırsızlık olarak tanımlandığından bazıları kendi kendine aşırmacılığın tanımsal olarak mümkün olmayacağını ileri sürmektedirler.
Internetteki Hümanis Forum’da, Montreal Üniversitesi’nden Prof. Paul Brian “kendi kendine aşırma” terimini, veya “eski bir çalışmanın yeni bir kılık/dış görünüşle yeniden kullanılması” nın bir hırsızlık olduğunu ileri sürmektedir. Yazar onun okuyucularını yanıltmaktadır. Bu ikinci el bir arabayı o markanın yeni bir arabası gibi satmakla aynı şeydir. Böyle bir uygulama kanunsuz olarak kabul edilmiştir. Bu yüzden de kendi kendine aşırmacılık eğer kesin bir hırsızlık değil ise bile dolandırıcılıktır. Burada kafa karışıklığını önlemek için belki de “kendi kendine aşırmacılık”; tanımını sade bir şekilde ifade etmek için, daha önce kullanılmış verileri yeniden elden geçirip kullanma yoluyla yapılan dolandırıcılık olarak adlandırmak mümkündür.

Aşırmacılığı Engellemek İçin Öneriler

Öğrenciler İçin Öneriler
Öğrenciler kendi öğrenme serilerinde sergileyecekleri akademik davranışlarından sorumlu olmalıdırlar. Öğrenciler açısından aşırmacılık kavramının tanınması, aşırmacılığın hile, sahtekarlık olduğu gerçeğinin kabulü ile başlar (Schiller, 2005). Aşırmacılığın yanlış olduğu ve kaçınılması gerektiğini öğrenmelidirler. Öğrencilerin aşırmacılığı önlemesine yönelik dört madde aşağıda sunulmuştur:

1.
Bireysel dürüstlüğü korumalı ve sürdürmelidirler. Nasıl bir yüksek okulda öğrenci olmayı amaçlayıp bugün burada iseniz, daha fazla doğru bilgiler, davranışlar öğrenerek gelecekte gerçekleşecek bugünkü hayallerinizi takip etmek de sizin elinizdedir. Öğrenmek; yeni bilgilerin keşfedilmesi, fikirler hakkında mantıklı eleştiri yapmak ve bilgiyi yeni ve yaratıcı başka yollarla organize etme ve sunabilme disiplinini edinmek demektir. Kendinize karşı her zaman gerçekçi olunuz. Entellektüel kapasitenizi geliştiriniz. Düşünme becerinizi geliştiriniz. Mesleki uygulamanızda gerekli olacak bilgileri öğrenmek ve eğitilmek için yüksek okula geldiniz. Bu niyetinizi yaşamınızdaki davranışlarınızla gösteriniz.

2.
Aşırmacılığın çeşitli yüzlerini biliniz. Pek çok yüksek okul, aşırmacılığı içeren hileleri Öğrenci Davranış Kodları Yönetmeliği ile yasaklamıştır. Aşırmacılığın çeşitli yönlerini eğer hala daha bilmiyor iseniz, (referans vermeksizin kopyalama, yanlış şekilde paraphrasing, kes ve yapıştır veya bir satıcıdan satın alınmış ödev ile yapılmış dönem ödevini vermek gibi) öğreniniz. Bilmemek mazeret sayılmaz. Hocalarınız, üniversiteniz ve fakülteniz/yüksek okulunuz tarafından size sağlanmış aşırmacılığı engelleme klavuzuna çalışınız.

3.
Zamanı iyi yönetme ve çalışma becerilerinizi geliştiriniz. Kendinize bir araştırma yazısı veya yazılı bir ödev yazmak için gereken zamanı bol miktarda veriniz. Literatür araştırmanıza başlamadan önce hafta sonuna kadar beklemeyiniz. Teslim tarihinden çok önce iyi bir başlangıç yaparsanız, ürettiğiniz malzemeyi tam olarak yansıtabilirsiniz. Ödeviniz hakkında yaratıcı bir organizasyon yapabilirsiniz ve kalan zaman süresince fikirlerinizi formüle edebilirsiniz.

4.
Aşırmacılıktan vazgeçmek için akademik uygulamaları kullanınız. Eğer not alırsanız, atıfların tümünü yazınız ve böylece bu yazdığınız atıfları değinilen belgeler listenizde kullanabilirsiniz. Başka sözcüklerle, başkasına ait bir düşünceyi, kuralına uygun olarak nasıl alıntılanacağını öğreniniz. Araştırma yazılarının birkaç alıntı içermesi aforizm olarak kabul edilir. Konunuz ile alakalı dergi ve kitaplar için kütüphane kullanınız. Araştırmanızda alıntı yaptığınız online kaynaklara da atıf vermede cimri davranmayınız. Unutmayın aşırmacılık bir suçtur.

Öğretim Elemanları İçin Öneriler
Öğretim elemanları aşırmacılığa karşı her daim uyanık olmalıdırlar. Birinin aşırmacılık yaparak etik ilkeleri ihlal etmesine ek olarak, öğretim üyeleri daha fazla sorumluluğa sahiptir. Öğretim elemanları için geliştirlmiş öneriler aşağıda sıralanmıştır (Schiller, 2005);

1.
Öğretim üyelerinin birinci sorumluluğu etik davranış için rol model olmaktır. Bu nedenle onların yazılı metinleri, sınıf notları, materyal kaynakları ve slayt sunumları vb. sırasında aşırmacılığa itiraz etme ve aşırmacılıktan uzak durmaya ihtiyaçları vardır.

2.
Akademisyenler atıf verirken, kopya edilmiş belgelerin kaynaklarını sunarken, sözlü olarak sınf sunumlarında ve derslerinde, temel olarak kullandıkları bilgiler başkalarına ait ise daha dikkatli olmalılar ve düzgün atıf vermelidirler. Bin ikiyüz ekonomi hocası üzerinde yapılan bir araştırmaya göre bu hocaların çalışmalarının %40’ını başka/ fakülte öğretim üyelerinden aldığını ortaya koymuştur.

3.
Akademisyenler elektronik aşırmacılığın bir sorun olduğunun farkında olmalıdırlar. Aşırmacılığı engelleyecek adımları atmalıdırlar ve aşırmacılığı yakalamaya yarayan gelişmeleri, yazılımları v.b. kullanmalıdırlar. Bir öğrencinin aşırmacılık yaptığı anlaşıldığı zaman, öğretim üyesi bu kabahat ile dikkatli bir şekilde ilgilenmelidir.

4.
Ders yılının hemen başında, aşırmacılığın aldatma olduğunu ve hoş görülmeyeceğini bildirmeniz gerekir. Doğrudan, aldatma ve aşırmacılık konusunda hocanın kendisinin izleyeceği yolu öğrencilerine açıklamalı ve aşırmacılık cezalarına dikkat çekilmelidir.

5.
Eğer ders bir yazma ödevi içeriyorsa, aşırmacılığın farklı şekillerini zaman ayırarak sınıfta tartışınız. Aşırmacılık el kitabından atıf verme hakkında veya aşırmacılık ölçeği gibi bir testi vererek değerlendiriniz. Ayrıca başka sözcüklerle ifade etme (paraphrasing) ve referans vermek ile ilgili kabul edilebilir formların örneklerini içeren web sitelerinden belgeler kullanınız.

6.
Daha önce kullanılmış ve başka bir ders ödevi olarak notlanmış bir eski yazılı ödevi yeniden sunmak anlamına gelen kendi kendine aşırmacılık eyleminin de yanlış olduğu anlatılmalıdır. Her bir dersin ilave bilgi edinmeyi temsil ettiği hatırlatılmalı ve bu şekilde eski bir yazılı ödevin yeniden kullanılmasının engellenmesi amaçlanmalıdır.

Aşırmacılığı Önlemek İçin Alınabilecek Önlemler
Karmaşık yazılı ödevler kes ve yapıştırma veya indirilmiş yazılarla oluşturulamaz. Harris (2001 alıntılayan Schiller, 2005)’in bu konudaki önerileri aşağıdaki gibidir:

1.
Öğrencilerin konularını oldukça özel bir listeden seçmeleri gerekir. Daha önce kullanılmış ödevler bu şekilde önlenir,

2.
Konular her sömestrede değişmelidir. Bu bir dersten diğerine paylaşımı önler.

3.
Ödevi parçalara bölmek. Öğrenciler erken vakitte referans listelerini verirler.

4.
Çok kaynak kullanılması vurgulanmalıdır. Örneğin, bir kitap kullanımı, iki araştırma makalesi, iki Web sitesi ve bir ticaret dergisinden bir makalenin kullanımı gerek koşulur. Öğrenciler dergi makalelerinin, Web sayfalarının, not kartlarının, genel veya kaba müsvettelerin bir kopyasını vermek zorunda bırakılırlar. Ödevin her bir parçası için not verilebilir. Belirtilen bu aşamalardan bir veya birkaçını yapmayan not kaybeder.

5.
Metne eklenmiş bibliyografi istenir. Bunu yapmak için öğrenciler kullandıkları kaynaklara aşina olmalıdır. Referansların değerlendirilmesi aynı zamanda tıpkı kritik değerlendirme ve hüküm vermek gibi yüksek seviyede kavrama öğrenme yetisini geliştirir.

6.
Güncel referansların kullanılması vurgulanmalıdır. Pek çok on-line ödevleri tarihlidir. Bütün yayınların geçen bir veya iki yıl içerisinde olması öğrencilerin daha önce kullanılmış ödevleri kopya etmelerini engeller.

7.
Ödevler gününde geldiğinde, öğrencilerin ders sırasında bir yazılı deneme yapmış oldukları ve bu yazılı ödevden ne kadar şey öğrendikleri (Onların başarılı olmalarına yardım eden şey nedir? Onların karşılaştıkları engeller nelerdir? Hangi kaynaklar daha çok faydalıdır? Ödevleri tamamlamak için dışarıdan ne şekilde yardım almışlardır? Ödevlerini bitirmede hangi zaman yönetim teknikleri yardımcı olmuştur?) anlaşılır.

*Bu metin Demirel ve diğ. (2011)’ tarafından hazırlanan kitaptan özetlenerek alınmıştır.

Değinilen Belgeler
Caspari, J. A., 1988. Coping with Plagiarism. Journal of Accounting Education, v.6, pp.117-121.
The Centre for Academic Integrity (CAI), 1999. The Fundamental Values of Academic Integrity. http://www.academicintegrity.org/pdf/FVProject.pdf.
Demirel, İ. H., Erol, B. ve Saraç, C., 2011. Akademik Yazım İhlalleri. TUBİTAK- ULAKBİM Yayınları, 127s.
Haris, R. A., 2001. The Plagiarism Handbook. Los Angeles, CA:Pyrczak Publishing.
Hexham, I., 2005. Academic Plagiarism Defined. Department of Religious Studies University of Calgary. 12 p. 
Kolich, A., 1983. Plagiarism: the worm of reason. College English, v.45, No.2, pp.141–148 (in Gu and Brooks, 2008).
Schiller, M. R., 2005. E-Cheating: Electronic Plagiarism. Journal of the American Dietetic Ass., v.105, No.7, pp.1058-62.
Stephens, M. M., 2009. Plagiarism: An unprofessional and dishonest trend creeping into modern writing of research and review papers. Foot and Ankle Surgery, v.15, p.57.